به طور کلی مسمومیت ها به چهار گروه تقسیم می شوند:
- مسمومیت غذایی: این نوع مسمومیت با مصرف غذا یا نوشیدنی آلوده به ویروس، سموم، باکتری یا مواد شیمیایی ایجاد می شود.
- مسمومیت دارویی و شیمیایی: این نوع مسمومیت در اثر مصرف بیش از حد داروها، یا تماس با مواد شیمیایی سمی ایجاد می شود.
- مسمومیت تنفسی: نوع دیگر مسمومیت یعنی مسمومیت تنفسی در اثر استنشاق گازهای سمی مثل دود، آمونیاک، منوکسیدکربن، مواد شیمیایی صنعتی و… ایجاد می شود.
- مسمومیت پوستی و تزریقی: مسمومیت پوستی از طریق تماس پوست با مواد شیمیایی سمی، سموم، مواد مخدر، نیش حیوانات و… ایجاد می شود.
با مرکز علمی آموزشی و پژوهشی ایرانیان ملل همراه باشید.
مسمومیت دارویی و شیمیایی چیست؟
مسمومیت دارویی و شیمیایی زمانی اتفاق می افتد که یک فرد مقدار بیش از حدی دارو یا مواد شیمیایی مصرف کند یا به طور تصادفی (یا عمدی) در معرض مواد سمی قرار بگیرد. این مسمومیت می تواند خفیف یا شدید باشد و در برخی موارد به مرگ منجر می شود.
انواع مسمومیت دارویی و شیمیایی
- مسمومیت دارویی: این نوع مسمومیت به دلیل مصرف بیش از حد داروهای غیرنسخه ای و مواد مخدر رخ می دهد.
شایع ترین دلایل مسمومیت دارویی:
- مصرف بیش از حد دارو(Overdose): استفاده بیش از حد داروهای مسکن، آرام بخش، آنتی بیوتیک، ویتامین ها و… .
- تداخل دارویی: مصرف همزمان داروهایی که با یکدیگر تداخل دارند و باعث مسمومیت می شوند.
- مصرف داروهای اشتباه: مصرف داروی نامناسب به دلیل اشتباه در نسخه خوانی یا … .
- مصرف خودسرانه دارو: مصرف داروهای خواب آور، مسکن های قوی، داروهای ضدافسردگی و… به طور خودسرانه.
- مصرف موا مخدر و الکل: مصرف مواد مخدر مانند هروئین، کوکائین یا ترکیب الکل و داروها.
- مسمومیت شیمیایی: این نوع مسمومیت ناشی از تماس، بلع یا استنشاق مواد شیمیایی سمی است که در خانه، محل کار یا محیط های صنعتی وجود دارند.
شایع ترین دلایل مسمومیت شیمیایی:
- مواد شوینده و پاک کننده های خانگی (وایتکس، جوهرنمک، لوله بازکن و…)
- حشره کش ها
- سموم دفع آفت
- مواد صنعتی و فلزات سنگین (سرب، جیوه، آرسنیک)
- گازهای سمی (منوکسید کربن، آمونیاک، کلر)
- مواد آرایشی و بهداشتی سمی (برخی رنگ موها؛ لاک پاک کن و…)
علائم مسمومیت دارویی و شیمیایی
علائم این نوع مسمومیت به نوع ماده مصرفی، مقدار آن و نحوه ورود به بدن (بلع، تماس پوستی یا استنشاق) بستگی دارد.
علائم مسمومیت دارویی:
- گوارشی: تهوع، اسهال، دردشکم، استفراغ
- عصبی: سردرد، خواب آلودگی شدید، گیجی، توهم، تشنج، توهم، کما
- قلبی و تنفسی: تپش قلب، افت یا افزایش فشارخون، مشکل در تنفس
- کلیوی و کبدی: کاهش ادرار، زردی پوست و چشم
علائم مسمومیت شیمیایی:
- بلعیدن مواد سمی: احساس سوزش در دهان و گلو، تهوع، استفراغ خونی، درد شکم
- استنشاق مواد سمی: تنگی نفس، سرفه شدید، سرگیجه، غش
- تماس پوستی: سوزش، قرمزی، تاول، خارش شدید
پیشگیری از مسمومیت دارویی و شیمیایی
پیشگیری از مسمومیت دارویی:
- داروها را فقط طبق تجویز پزشک مصرف کنید.
- داروها را دور از دسترس کودکان قرار دهید.
- برچسب داروها را با دقت بخوانید.
- از مصرف بیش از حد داروها بپرهیزید.
- از ترکیب الکل با داروها اجتناب کنید.
- در صور داشتن بیماری خاص، قبل از مصرف دارو، با پزشک مشورت کنید.
پیشگیری از مسمومیت شیمیایی:
- مواد سمی و شوینده را دور از دسترس کودکان قرار دهید.
- هنگام استفاده مواد شوینده از ماسک، دستکش و عینک استفاده کنید.
- از ترکیب مواد شوینده مانند وایتکس و جوهرنمک به شدت خودداری کنید.
- مواد شیمیایی را در ظروف مناسب نگهداری کنید.
- محیط اطراف را از گازهای خطرناک تهویه کنید.
اقدامات اولیه در صورت مسمومیت دارویی و شیمیایی
در صورت بیهوشی فرد او را به پهلو بخوابانید و مسیر تنفسی را باز نگه دارید.
اگر فرد دچار کاهش سطح هوشیاری یا مشکلات تنفسی شد، سریعا با اورژانس تماس بگیرید.
در مسمومیت شیمیایی اگر ماده شیمیایی روی پوست ریخته شده بود، ناحیه را با آب فراوان بشویید.
اگر چشم ها در معرض تماس با ماده شیمیایی بودند، حداقل 15 دقیقه چشم ها را با آب بشویید.
اگر گاز سمی استنشاق شده است، فرد را به هوای آزاد ببرید و از تنفس مصنوعی خودداری کنید.
اگر ماده سمی بلعیده شده است، بلافاصله به اورژانس اطلاع دهید.
درمان مسمومیت دارویی و شیمیایی
درمان مسمومیت دارویی:
برای درمان مسمومیت دارویی در بیمارستان از پادزهر، شست وشوی معده و… استفاده می شود. در موارد شدید ممکن است نیاز به دیالیز کلیه باشد.
درمان مسمومیت شیمیایی:
برای درمان مسمومیت شیمیایی، شست وشوی معده انجام می شود. مایعات و سرم درمانی برای کاهش اثرات سمی، مصرف داروهای خاص برای خنثی کردن سم، اکسیژن درمانی در صورت آسیب به دستگاه تنفسی و… انجام می شود.
در صورت کاهش هوشیاری یا بیهوشی، بیمار فورا به مراکز درمانی منتقل شود.
برای مطالعه سایر مسمومیت ها (غذایی، تنفسی و پوستی) به قسمت مقالات سایت مرکز علمی آموزشی و پژوهشی ایرانیان ملل مراجعه نمایید.
