مسمومیت پوستی چیست و چگونه اتفاق می افتد؟
به طور کلی مسمومیت ها به چهار گروه تقسیم می شوند:
- مسمومیت غذایی: این نوع مسمومیت با مصرف غذا یا نوشیدنی آلوده به ویروس، سموم، باکتری یا مواد شیمیایی ایجاد می شود.
- مسمومیت دارویی و شیمیایی: این نوع مسمومیت در اثر مصرف بیش از حد داروها، یا تماس با مواد شیمیایی سمی ایجاد می شود.
- مسمومیت تنفسی: نوع دیگر مسمومیت یعنی مسمومیت تنفسی در اثر استنشاق گازهای سمی مثل دود، آمونیاک، منوکسیدکربن، مواد شیمیایی صنعتی و… ایجاد می شود.
- مسمومیت پوستی و تزریقی: مسمومیت پوستی از طریق تماس پوست با مواد شیمیایی سمی، سموم، مواد مخدر، نیش حیوانات و… ایجاد می شود.
با مرکز علمی آموزشی و پژوهشی ایرانیان ملل همراه باشید.
مسمومیت پوستی چیست؟
مسمومیت پوستی زمانی اتفاق می افتد که پوست با مواد شیمیایی، سموم، گیاهان سمی یا عوامل بیولوژیکی تماس پیدا کرده و منجر به تحریک، التهاب، سوختگی یا جذب سم به داخل بدن شود. این نوع مسمومیت می تواند باعث ایجاد عوارض خفیف (قرمزی و خارش) تا شدید (سوختگی های شدید و مسمومیت سیستمیک) شود.
عوامل ایجاد مسمومیت پوستی
- مواد شیمیایی سمی:
- اسیدها و بازهای قوی: مانند جوهرنمک، وایتکس، آمونیاک، اسید سولفوریک
- حلال ها و مواد نفتی: مانند بنزین، تینر، نفت سفید و گازوئیل
- رنگ ها و چسب های صنعتی: حاوی ترکیبات سمی مانند سرب و تولوئن
- مواد شوینده قوی و ضدعفونی کننده ها: مانند وایتکس و فرمالدهید
- گیاهان و حیوانات سمی:
- گیاهان سمی: پیچک سمی، سماق سمی، گزنه، خرزهره
- نیش حشرات و حیوانات: عقرب، زنبور، مار، عنکبوت های سمی
- آلرژن های گیاهی: مانند لاتکس در برخی گیاهان
- مواد دارویی و آرایشی:
- داروهای موضعی: کرم های حاوی کورتیکواستروئیدها در برخی افراد باعث واکنش آلرژیک می شود.
- رنگ های مو و محصولات آرایشی: مواد حساسیت زا مثل پارافنیلن دی آمین
- عوامل محیطی و صنعتی:
- آلودگی صنعتی: فلزات سنگین مانند جیوه، سرب و آرسنیک
- سموم دفع آفات و آفت کش ها
- مواد رادیواکتیو در محیط های صنعتی و پزشکی
علائم مسمومیت پوستی
علائم خفیف:
- قرمزی و التهاب پوست
- خارش و سوزش
- خشکی و ترک خوردگی
- تاول کوچک و جوش های پوستی
علائم شدید:
- تاول های بزرگ
- زخم های باز
- سوختگی های شیمیایی
- ورم شدید
- بی حسی یا درد شدید در ناحیه آسیب دیده
- علائم سیستمیک مانند تهوع، سرگیجه و ضعف
روش های پیشگیری از مسمومیت پوستی
- رعایت نکات ایمنی در حین کار با مواد شیمیایی: استفاده از دستکش، لباس محافظ، عینک ایمنی هنگام کار با مواد خطرناک، عدم تماس مستقیم با مواد شوینده قوی و مواد صنعتی
- پیشگیری از مسمومیت با گیاهان و حیوانات سمی: دوری از حیوانات و حشرات سمی، استفاده از پوشش مناسب هنگام کار در محیط های طبیعی
- رعایت بهداشت ایمنی در محیط های صنعتی: استفاده از ماسک و لباس های محافظ در محیط های آلوده، شست وشوی پوست با آب و صابون پس از کار با مواد شیمیایی، تهویه مناسب کارخانه ها و آزمایشگاه ها
- رعایت ایمنی در استفاده از محصولات آرایشی و دارویی: انجام تست حساسیت قبل از استفاده محصولات جدید، عدم استفاده از مصرف مواد تقلبی و غیراستاندارد
اقدامات اولیه در صورت مسمومیت پوستی
- شست وشوی فوری پوست: در صورت تماس با مواد شیمیایی، محل را با آب فراوان به مدت 15 دقیقه بشویید.
- پوشاندن محل آسیب دیده: استفاده از گاز استریل برای جلوگیری از عفونت در صورت وجود زخم یا تاول (عدم استفاده از پارچه های آلوده)
- مراجعه به پزشک: در صورت مشاهده علائم شدید مثل تاول های گسترده، سوزش شدید یا تغییر رنگ
درمان مسمومیت پوستی
- درمان موضعی: کرم های ضدالتهابی و ترمیم کننده (پماد زینک اکساید، آلوئه ورا و…)، پانسمان های سوختگی (سوختگی های شیمیایی)
- داروهای خوراکی و تزریقی: آنتی هیستامین، آنتی بیوتیک، داروهای ضدالتهابی
- درمان های تخصصی: شست وشوی شیمیایی در بیمارستان، مراقبت های ویژه برای سوختگی های شدید
مسمومیت پوستی یکی از خطرات شایع در محیط های خانگی، صنعتی و طبیعی است. تماس با مواد شیمیایی، گیاهان سمی، نیش حشرات، فلزات سنگین و… می تواند باعث آسیب پوستی و حتی مسمومیت سیستمیک شود. رعایت نکات ایمنی، استفاده از وسایل محافظتی، شست وشوی فوری پوست پس از برخورد با مواد سمی و… از مهم ترین راه های پیشگیری از مسمومیت پوستی است.
در صورت بروز علائم شدید، مراجعه به پزشک ضروری است.
برای مطالعه سایر مسمومیت ها (غذایی، دارویی و تنفسی) به قسمت مقالات سایت مرکز علمی آموزشی و پژوهشی ایرانیان ملل مراجعه نمایید.
